بىطرفان و حتى مريدان و تهديد آنان و شرطبندى كه اگر تا فلان روز نمردند يا دارائيشان بر باد نرفت يا معزول و مغضوب حاكم و سلطان نشدند سخن وى يعنى شيخ نه راست باشد ، يا غيب‌گويى و وعدهء تولّد پسر به كسى دادن و يا اخبار از هجوم ملخ يا كشف اينكه خر گمشده در كجاست يا تبديل خاك و شوخ پيشانى به زر سرخ يا معالجهء بيمارانى كه به سخت‌ترين امراض گرفتارند در يك طرفة العين و با يك آب دهان و قس على ذلك . پيداست كه مطالعهء اين‌گونه روايات و حكايات تصويرى از شيخ جام در ضمير خواننده ايجاد مىكند كه چندان جذاب و دل‌انگيز نيست و شباهتى به مردانى چون شيخ ابو سعيد و شيخ خرقان و بايزيد بسطامى ندارد . اين كيفيت هرچند بر مقام و منزلت شيخ جام نمىافزايد ولى از ارزش كتاب مقامات به هيچ وجه نمىكاهد ، زيرا همين داستانها و اخبار كه به اين كثرت عدد شايد در هيچ‌يك از كتب مشايخ صوفيه به زبان فارسى وجود نداشته باشد ، خود آينه‌اى است از طرز انديشه و اعتقادات عوامانهء گروهى از مردم آن روزگار و عادات ايشان در موارد بروز بيمارى يا قحطى يا هجوم ملخ يا فقدان ثروت و رياست يا نداشتن اولاد يا چگونه عقيده و ايمان يكديگر را مىسنجيده‌اند و افكار و مجادلاتشان گرد چه مسائل و كارهايى مىگشته است و بسيارى از اين‌گونه امور كه مىتواند منبعى مفيد در تحقيق اوضاع آن اجتماع و زمانه باشد . از اين گذشته كتاب مقامات چنان كه در مقدمهء اول ياد شده متعلق به قرن ششم هجرى است و نثرى چنين كهنه براى زبان و ادبيات فارسى البته سندى گران‌بهاست كه همهء محققان اين رشته ناچار به ديدهء عنايت در آن خواهند نگريست . ناپل 13 دسامبر 1965 حشمت مؤيد